Η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή στην εργασία δεν γεννά από μόνη της δικαίωμα αποζημίωσης. Σημασία έχει πώς έχει οργανώσει ο εργοδότης την εργασία. Όταν η χρήση της οθόνης αποτελεί σημαντικό μέρος της καθημερινής απασχόλησης, ο εργοδότης οφείλει να διαμορφώνει κατάλληλα τη θέση εργασίας και να φροντίζει ώστε η εργασία στην οθόνη να διακόπτεται μέσα στο ωράριο.
Αν παραλείψει τα υποχρεωτικά μέτρα προστασίας και εξαιτίας της παράλειψης αυτής τεθεί σε κίνδυνο η υγεία του εργαζομένου, μπορεί να προκύψει αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης.
Ποιους προστατεύει η νομοθεσία
Η νομοθεσία προβλέπει ειδικά μέτρα για όσους χρησιμοποιούν οθόνη τακτικά και για σημαντικό μέρος της δουλειάς τους. Τα μέτρα αυτά καθορίζονται στο προεδρικό διάταγμα 398/1994 και ισχύουν τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Για παράδειγμα, μπορεί να καλύπτεται ένας υπάλληλος που περνά αρκετές ώρες την ημέρα καταχωρίζοντας στοιχεία στον υπολογιστή και στο υπόλοιπο ωράριο εξυπηρετεί το κοινό. Αυτό που εξετάζεται είναι πόσο συχνά και για πόσο χρόνο χρησιμοποιεί στην πράξη την οθόνη.
Τι οφείλει να κάνει ο εργοδότης
Ο εργοδότης πρέπει να αξιολογεί τους κινδύνους που παρουσιάζει κάθε θέση εργασίας με οθόνη και να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, να ελέγχει αν ο φωτισμός δημιουργεί αντανακλάσεις, αν η οθόνη έχει τοποθετηθεί κατάλληλα και αν το κάθισμα μπορεί να ρυθμιστεί. Οφείλει επίσης να ενημερώνει τους εργαζομένους για τους κινδύνους, να συζητά μαζί τους ή με τους εκπροσώπους τους τα μέτρα προστασίας και να μεριμνά για τις προβλεπόμενες προληπτικές εξετάσεις. Την πρωτοβουλία για την οργάνωση των μέτρων έχει ο εργοδότης, ακόμη κι αν το προσωπικό δεν έχει υποβάλει σχετικό αίτημα.
Τι σημαίνει στην πράξη «διάλειμμα ανά δίωρο»;
Σκοπός του μέτρου είναι να διακόπτεται η συνεχής χρήση της οθόνης. Ένας υπάλληλος που αφήνει τις καταχωρίσεις για να ταξινομήσει έντυπους φακέλους συνεχίζει να εργάζεται, αλλά για ένα διάστημα μακριά από την οθόνη. Αν περάσει από τις καταχωρίσεις στην ηλεκτρονική αλληλογραφία, η χρήση της οθόνης συνεχίζεται. Όταν τα καθήκοντα δεν επιτρέπουν εναλλαγή με εργασία μακριά από την οθόνη, ο εργοδότης οφείλει να προβλέπει διάλειμμα.
Η απομάκρυνση από την οθόνη, είτε με αλλαγή δραστηριότητας είτε με διάλειμμα, μπορεί να διαρκεί έως 15 λεπτά ανά δίωρο, ανάλογα με το είδος της εργασίας. Τα διαλείμματα κατανέμονται μέσα στο ωράριο, ώστε να διακόπτουν την πολύωρη απασχόληση στην οθόνη.
Πότε η παράλειψη του εργοδότη γεννά αξίωση;
Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέτασε το ζήτημα με την απόφαση 540/2021, με αφορμή αγωγή υπαλλήλου δημόσιου νοσοκομείου. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι η έκθεση της υγείας του εργαζομένου σε κίνδυνο, όταν οφείλεται στην παράλειψη των προβλεπόμενων μέτρων, μπορεί να δικαιολογήσει χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, ακόμη και χωρίς να έχει διαγνωστεί συγκεκριμένη πάθηση.
Για τη διεκδίκηση έχει επομένως σημασία να προκύπτει πώς εργαζόταν στην πράξη ο υπάλληλος, ποια μέτρα παρέλειψε ο εργοδότης και πώς η παράλειψη αυτή έθεσε σε κίνδυνο την υγεία του. Αν ο εργαζόμενος ζητά αποζημίωση για συγκεκριμένη πάθηση, χρειάζεται επιπλέον να αποδείξει την πάθηση και τη σύνδεσή της με την παράλειψη.
Πώς μπορεί να κινηθεί ο εργαζόμενος;
Αν το πρόβλημα συνεχίζεται, ο εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει γραπτώς από τον εργοδότη ή την υπηρεσία του να οργανώσει τις διακοπές από την οθόνη και να εφαρμόσει τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί επίσης να απευθυνθεί στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας για έλεγχο της τήρησης των κανόνων υγείας και ασφάλειας.
Η χρηματική ικανοποίηση διεκδικείται με αγωγή. Για να αξιολογηθεί η υπόθεση, χρειάζεται να προσδιοριστεί για ποιο διάστημα εργάστηκε ο υπάλληλος υπό αυτές τις συνθήκες, ποια καθήκοντα εκτελούσε, πόσες ώρες την ημέρα χρησιμοποιούσε οθόνη και αν στην πράξη υπήρχαν διαλείμματα ή εναλλαγή καθηκόντων. Μια αναλυτική υπηρεσιακή βεβαίωση μπορεί να αποτυπώσει τα στοιχεία αυτά. Χρήσιμα είναι επίσης η περιγραφή της θέσης, οι υπηρεσιακές οδηγίες και η σχετική αλληλογραφία.