Η λειτουργία επιχειρήσεων μέσω ομίλων εταιρειών αποτελεί πλέον συνήθη πρακτική. Στο πλαίσιο αυτό, συχνά τίθεται το ερώτημα αν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να ευθύνεται η μητρική εταιρεία για οφειλές της θυγατρικής της, ιδίως όταν πρόκειται για εργατικές απαιτήσεις. Το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για εργαζόμενους που διεκδικούν δεδουλευμένα, αποζημιώσεις ή άλλες παροχές, όταν η άμεση εργοδότρια εταιρεία αδυνατεί να ανταποκριθεί.
Απάντηση στο κρίσιμο αυτό ερώτημα δίνει η πρόσφατη απόφαση Μονομελούς Εφετείου Αθηνών 1275/2025, η οποία επαναδιατυπώνει με σαφήνεια τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να γίνει δεκτή η λεγόμενη «άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου» και να αναζητηθεί ευθύνη από τη μητρική εταιρεία.
Η αρχή της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου
Κατά κανόνα, κάθε εταιρεία αποτελεί αυτοτελές νομικό πρόσωπο, με δική της περιουσία και δική της ευθύνη. Αυτό σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις μιας θυγατρικής εταιρείας βαρύνουν αποκλειστικά την ίδια και όχι τους μετόχους ή τη μητρική της εταιρεία. Η αρχή αυτή αποτελεί βασικό θεμέλιο της εταιρικής λειτουργίας και της οικονομικής ασφάλειας των συναλλαγών.
Ωστόσο, η αυτοτέλεια αυτή δεν είναι απόλυτη. Το δίκαιο δεν ανέχεται τη χρήση της εταιρικής μορφής ως μέσου καταστρατήγησης δικαιωμάτων ή αποφυγής υποχρεώσεων, ιδίως όταν θίγονται εργαζόμενοι.
Πότε «αίρεται» η αυτοτέλεια της εταιρείας
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η άρση της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου αποτελεί εξαιρετικό μέτρο και δεν εφαρμόζεται αυτομάτως λόγω της ύπαρξης σχέσης μητρικής – θυγατρικής. Δεν αρκεί δηλαδή το γεγονός ότι η μητρική εταιρεία κατέχει τις μετοχές της θυγατρικής ή ασκεί γενικό έλεγχο σε αυτήν.
Για να θεμελιωθεί ευθύνη της μητρικής εταιρείας, απαιτείται να αποδειχθεί ότι γίνεται καταχρηστική χρήση της νομικής αυτοτέλειας της θυγατρικής. Τέτοια κατάχρηση μπορεί να συντρέχει, ενδεικτικά,
- όταν η θυγατρική είναι ανεπαρκώς χρηματοδοτημένη,
- όταν υπάρχει σύγχυση μεταξύ της περιουσίας των δύο εταιρειών ή
- όταν η μητρική παρεμβαίνει καθοριστικά στη λειτουργία της θυγατρικής με τρόπο που οδηγεί στη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών της προς τους εργαζόμενους.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι τα περιστατικά αυτά πρέπει να εξειδικεύονται και να αποδεικνύονται συγκεκριμένα, και όχι να προβάλλονται γενικά ή αόριστα.
Η κρίση του Δικαστηρίου στη συγκεκριμένη υπόθεση
Στην υπόθεση που κρίθηκε πρόσφατα, εργαζόμενοι στράφηκαν όχι μόνο κατά της άμεσης εργοδότριάς τους (θυγατρικής εταιρείας), αλλά και κατά της μητρικής, ισχυριζόμενοι ότι η τελευταία ασκούσε πλήρη οικονομικό και διοικητικό έλεγχο και ότι, μέσω της εταιρικής δομής, αποφεύγονταν συστηματικά οι εργατικές υποχρεώσεις.
Το Εφετείο έκρινε ότι οι ισχυρισμοί αυτοί δεν αρκούσαν, καθώς δεν συνοδεύονταν από συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που να αποδεικνύουν καταχρηστική συμπεριφορά της μητρικής εταιρείας. Για τον λόγο αυτό, δέχθηκε ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις άρσης της αυτοτέλειας του νομικού προσώπου και απέρριψε τη σχετική βάση ευθύνης.
Τι πρέπει να γνωρίζουν εργαζόμενοι και εργοδότες
Η απόφαση υπογραμμίζει ότι η αναζήτηση ευθύνης από μητρική εταιρεία δεν είναι αυτονόητη.
Για τους εργαζόμενους, αυτό σημαίνει ότι απαιτείται προσεκτική νομική θεμελίωση και συγκεκριμένη απόδειξη της καταχρηστικής συμπεριφοράς.
Για τις επιχειρήσεις- εργοδότες, η απόφαση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η εταιρική δομή δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως «ασπίδα» για την αποφυγή εργατικών υποχρεώσεων.