Η εργασία πέραν του συνήθους ωραρίου, ιδίως κατά τις Κυριακές, τις εξαιρετέες αργίες και τις νυχτερινές ώρες, αποτελεί ένα από τα συχνότερα πεδία εργατικών διαφορών. Στην πράξη, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι εργαζόμενοι απασχολούνται σε τέτοιες χρονικές ζώνες χωρίς να λαμβάνουν τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις ή χωρίς σαφή εικόνα για το τι πραγματικά δικαιούνται.
Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο όταν ο εργοδότης καταβάλλει αποδοχές υψηλότερες από τις νόμιμες, εγείροντας το ερώτημα αν και σε ποιο βαθμό μπορεί να γίνει συμψηφισμός με τις πρόσθετες αυτές αξιώσεις.
Προσαυξήσεις για εργασία εκτός κανονικού ωραρίου
Η εργατική νομοθεσία προβλέπει ειδικές προσαυξήσεις όταν ο εργαζόμενος απασχολείται πέραν του νόμιμου ωραρίου ή σε χρονικά διαστήματα που θεωρούνται ιδιαίτερα επιβαρυντικά. Τέτοιες περιπτώσεις είναι, μεταξύ άλλων, η εργασία κατά τις Κυριακές και τις νόμιμες αργίες, καθώς και η νυχτερινή εργασία.
Οι προσαυξήσεις αυτές δεν αποτελούν «επιπλέον παροχή» του εργοδότη, αλλά αποσκοπούν στην αντιστάθμιση της αυξημένης επιβάρυνσης του εργαζομένου. Για τον λόγο αυτό, γεννούν αυτοτελείς αξιώσεις, οι οποίες μπορούν να διεκδικηθούν δικαστικά όταν δεν καταβάλλονται.
Υπερεργασία, υπερωρία και ορθή αποτύπωση της απασχόλησης
Κρίσιμο στοιχείο σε κάθε τέτοια διεκδίκηση είναι ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου εργασίας. Η διάκριση μεταξύ υπερεργασίας, νόμιμης υπερωρίας και παράνομης υπερωρίας δεν είναι τυπική, αλλά επηρεάζει άμεσα το ύψος της οφειλόμενης αμοιβής.
- Για τον εργαζόμενο, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μπορεί να αποδείξει με σαφήνεια τις ημέρες και τις ώρες απασχόλησής του.
- Για τον εργοδότη, αντίστοιχα, η τήρηση αξιόπιστων στοιχείων ωραρίου αποτελεί ουσιώδες μέσο άμυνας σε περίπτωση δικαστικής διεκδίκησης.
Ο συμψηφισμός με υπέρτερες των νομίμων αποδοχές
Στην πράξη προβάλλεται συχνά ο ισχυρισμός ότι ο εργαζόμενος λαμβάνει συνολικά αποδοχές υψηλότερες από τις νόμιμες και ότι, ως εκ τούτου, δεν δικαιούται πρόσθετα ποσά για εργασία Κυριακών, αργιών ή νυχτερινή απασχόληση.
Ωστόσο, η καταβολή αποδοχών υψηλότερων των νομίμων δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει τις σχετικές προσαυξήσεις.
Οι πρόσθετες αμοιβές και προσαυξήσεις έχουν ειδικό σκοπό και δεν συμψηφίζονται αδιακρίτως με γενικές ή ενιαίες αποδοχές, αν δεν προκύπτει σαφώς ότι αυτές καταβάλλονται ακριβώς για την κάλυψη των συγκεκριμένων αξιώσεων. Η γενική καταβολή υψηλότερου μισθού δεν αρκεί, από μόνη της, για να αποσβέσει τέτοιες απαιτήσεις.
Τι πρέπει να προσέχουν τα μέρη της εργασιακής σχέσης
- Για τους εργαζόμενους, είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι η απασχόληση σε Κυριακές, αργίες και νυχτερινές ώρες δεν αποτελεί «κανονικό» χρόνο εργασίας και συνοδεύεται από ειδικά δικαιώματα.
- Για τους εργοδότες, αντίστοιχα, η ορθή οργάνωση του χρόνου εργασίας και η διαφάνεια στις αποδοχές λειτουργούν προληπτικά απέναντι σε μελλοντικές διαφορές.
Όλα τα ανωτέρω τα επιβεβαιώνει και η πρόσφατη με αριθμό 698/2025 απόφασή του, Αρείου Πάγου, η οποία ξεκαθαρίζει ότι οι αξιώσεις του εργαζομένου για προσαυξήσεις λόγω εργασίας κατά Κυριακές, εξαιρετέες ημέρες και νυχτερινές ώρες διατηρούν τον αυτοτελή χαρακτήρα τους και δεν αποσβένονται αυτομάτως από την καταβολή αποδοχών υψηλότερων των νομίμων.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι ο συμψηφισμός τέτοιων αξιώσεων προϋποθέτει σαφή σύνδεση των καταβαλλόμενων ποσών με τις συγκεκριμένες μορφές απασχόλησης και δεν μπορεί να στηρίζεται σε γενική ή αόριστη επίκληση «υψηλότερου μισθού».
Παράλληλα, τονίζεται η σημασία της ακριβούς αποτύπωσης του χρόνου εργασίας, καθώς μόνο μέσα από συγκεκριμένα στοιχεία για τις ημέρες και τις ώρες απασχόλησης μπορεί να κριθεί αν συντρέχουν προϋποθέσεις υπερεργασίας, υπερωρίας ή ειδικών προσαυξήσεων. Η ελλιπής ή ασαφής καταγραφή του ωραρίου λειτουργεί σε βάρος εκείνου που φέρει το σχετικό βάρος απόδειξης, καθιστώντας τη σαφή τεκμηρίωση κρίσιμο παράγοντα για την έκβαση της διαφοράς