Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει ο ν. 5303/2026 για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας.
Για τους θανάτους που επέρχονται από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, καθιερώνεται ως γενικός κανόνας ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας.
Πρόκειται για ουσιώδη μεταβολή του μέχρι σήμερα καθεστώτος και για σημαντική ενίσχυση της προστασίας των κληρονόμων, ιδίως στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν άγνωστα ή υπέρογκα χρέη.
Τι ίσχυε μέχρι σήμερα;
Με το προϊσχύον καθεστώς, ο κληρονόμος που αποδεχόταν απλά την κληρονομία ευθυνόταν για τα χρέη της όχι μόνο με την κληρονομιαία αλλά και με την προσωπική του περιουσία.
Έτσι, εάν κάποιος κληρονομούσε περιουσία αξίας 100.000 ευρώ, αλλά τα χρέη του θανόντος ανέρχονταν σε 180.000 ευρώ, μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με αξιώσεις των δανειστών και για το επιπλέον ποσό των 80.000 ευρώ.
Η βασική δυνατότητα προστασίας του κληρονόμου ήταν είτε η αποποίηση της κληρονομίας είτε η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, με την οποία η ευθύνη του περιοριζόταν στην κληρονομιαία περιουσία.
Η διαδικασία, όμως, προϋπέθετε την τήρηση συγκεκριμένων προθεσμιών και διατυπώσεων.
Τι αλλάζει από 16.9.2026;
Με το νέο άρθρο 1892 ΑΚ ο κανόνας αντιστρέφεται.
Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Η προστασία αυτή επέρχεται από τον νόμο και δεν εξαρτάται από την προηγούμενη επιλογή του ευεργετήματος της απογραφής.
Στο προηγούμενο παράδειγμα, επομένως, εάν η κληρονομία έχει ενεργητικό 100.000 ευρώ και χρέη 180.000 ευρώ, οι κληρονομικοί δανειστές δεν μπορούν, μόνο λόγω της ιδιότητας του κληρονόμου, να αναζητήσουν τη διαφορά των 80.000 ευρώ από την προσωπική του περιουσία.
Υπάρχουν εξαιρέσεις;
Η προστασία του κληρονόμου δεν είναι απόλυτη.
Ο νέος νόμος προβλέπει συγκεκριμένους περιορισμούς στη διαχείριση και διάθεση των περιουσιακών στοιχείων της κληρονομίας. Εάν ο κληρονόμος παραβιάσει τις σχετικές υποχρεώσεις, διαθέσει μη επιτρεπτά στοιχεία της κληρονομίας ή προκαλέσει από υπαιτιότητά του μείωση της αξίας της, μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νέου άρθρου 1895 ΑΚ, να επεκταθεί η ευθύνη και στην προσωπική του περιουσία.
Παράλληλα, ο κληρονόμος έχει τη δυνατότητα να δηλώσει ότι επιθυμεί να διαχειρίζεται και να διαθέτει ελεύθερα την κληρονομία, αναλαμβάνοντας όμως τις συνέπειες που προβλέπει ο νόμος ως προς την έκταση της ευθύνης του.
Τι ισχύει για θανάτους πριν από τις 16.9.2026;
Η ημερομηνία θανάτου είναι πλέον καθοριστική.
Για θανάτους πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 δεν εφαρμόζεται αυτομάτως ο νέος κανόνας. Οι συγκεκριμένες κληρονομίες πρέπει να εξετάζονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς και τις μεταβατικές διατάξεις του ν. 5303/2026.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η μεταβατική δυνατότητα που προβλέφθηκε για ορισμένες παλαιότερες κληρονομίες.
Κληρονόμος προσώπου που είχε αποβιώσει μέχρι τη δημοσίευση του νέου νόμου στις 22 Μαΐου 2026 και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής μπορεί, εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση του νόμου και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ζητήσει τη διενέργεια απογραφής σύμφωνα με την ειδική μεταβατική ρύθμιση.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για κληρονόμους που έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με χρέη του θανόντος, παρά το γεγονός ότι είχε παρέλθει η αρχική προθεσμία για την επιλογή του ευεργετήματος της απογραφής.
Συμπέρασμα
Ο ν. 5303/2026 αλλάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφία της ευθύνης του κληρονόμου.
Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ο βασικός κανόνας είναι ότι η προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας.
Για παλαιότερες κληρονομίες, όμως, εξακολουθεί να απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς πρέπει να εξετάζονται το προηγούμενο καθεστώς, η τυχόν αποδοχή ή αποποίηση της κληρονομίας και οι νέες μεταβατικές δυνατότητες.
Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχουν ή πιθανολογούνται χρέη, είναι σκόπιμο να προηγείται νομικός έλεγχος της κληρονομίας πριν από οποιαδήποτε πράξη αποδοχής, διαχείρισης ή διάθεσης της κληρονομιαίας περιουσίας.